Nieuwsbrief Vereniging Basisinkomen

Vereniging gBasisinkomen

 E-mailnieuwsbrief

nummer 1  -  Januari 2009

  I        De Nieuwjaarsbijeenkomst 2009 van de Vereniging Basisinkomen zal   plaatsvinden op zaterdagmiddag 31 januari te Utrecht:     

U bent allen uitgenodigd !

 

Vanaf de achterzijde van het station Utrecht Centraal is het ongeveer 15 minuten lopen.

 

 

Zaal open: 13.00 uur.

 

Onderbouw je optimisme

Door Paul Metz

Inleiding 31 december 2008 Rotary Club Arnhem in Westerbouwing.

Beste vriendinnen en vrienden, zoals onze Duitse vrienden dat altijd zo correct zeggen,

Ergens in oktober vroeg Ank mij om vandaag een voordracht te houden. Elke Rotarian heeft wel iets belangwekkends te melden, dus ik vind het een eer dit al voor mijn pensionering te mogen doen en doe het graag. Een van de weinige spelregels bij deze traditionele eindejaarslezing is de geheimhouding. Die vond ik eerst wel grappig, maar sinds ik met Ank dit geheim deel ook spannend en vooral onverwacht nuttig. Het geheim bewaren is niet zo moeilijk gebleken, want ik ben sindsdien door reizen en werkzaamheden bijna niet op de club geweest. Alleen aan Margot en onze kinderen heb ik er natuurlijk over verteld. Maar het nut van de geheimhouding binnen de club werd mij geleidelijk duidelijk: niemand valt je lastig met – uiteraard heel goed bedoelde – vragen over de voortgang of suggesties voor de inhoud ….

Dank dus voor dit wijze systeem, Rotary – en voor de eervolle uitnodiging, Ank. Leuk dat er zoveel toehoorders zijn, ik hoop jullie niet alleen wakker te houden na de toch wat vroege champagne. Jullie weten dat ik altijd probeer zo kort mogelijk te spreken, maar ik zal graag een half uurtje jullie gewillige oor gebruiken. Nu ter zake.

De titel ?? Tja, misschien weet ik die aan het eind, want mijn verhaal is een verkenning  ….

Rotarians zijn optimistische realisten met idealen. Wij oefenen alle mogelijke beroepen uit en streven daarin naar een hoog ethisch niveau. Realisme betekent: de feiten en deskundige verwachtingen onder ogen te willen zien en op basis daarvan in de eerste plaats voortreffelijk te handelen in het eigen beroep. Ons gezamenlijke ideaal is om kennis uit ons werk uit te wisselen, die ieder van ons in zijn of haar werk kan toepassen voor een maatschappelijke meerwaarde. Ons optimisme betekent vertrouwen op de mogelijkheid om problemen te voorkomen of op te lossen. Dat de samenleving tenminste een beetje maakbaar is dus en dat weldadigheid goed, maar niet onze nuttigste bijdrage kan zijn. Er is echter ook blind optimisme, door domheid of ideologisch vooroordeel en oogkleppen, dat er toe kan leiden problemen niet te zien of zelfs ervan weg te kijken.

Veel gaat nu eenmaal mis in de wereld, dus wat zijn de prioriteiten ? Een groot verschil met het door ons recent nog bezongen “vroeger” is dat er nu veel op wereldschaal gebeurt, dat er grote tekortkomingen zijn in onze logge infrastructuren en dat onze instellingen en het bedrijfsleven te log zijn om tijdig te reageren, laat staan te anticiperen zoals we nog steeds hopen. Het idee van “regeren is vooruitzien” en het voorzorgbeginsel zijn illusies gebleken. Kwartaalresultaten voor de een en opiniepeilingen voor de ander dicteren wat haalbaar is, ongeacht of te zachte heelmeesters iets met de stinkende wonden te maken hebben.

Ik begin de verkenning graag met een citaat getiteld: “Meer onderbouwd optimisme graag”, dat ook met een citaat begint: 

,,Ik bekeek elk televisieprogramma en kwam tot de conclusie dat je het aanbod van twintig zenders in twee delen kon splitsen: dat van de schaterlach en dat van de angstaanjagerij” – einde subcitaat, verder citaat – zo denkt de depressieve hoofdpersoon van Doeschka Meijsings roman Over de liefde.

Ook zonder in een depressie geraakt te zijn, kan ik dat wel meevoelen. Wel is er de laatste jaren een derde genre ontwikkeld, door de VPRO: onderbouwd optimisme. We zien geregeld hoog opgeleide, praktische mensen die zeggen: het hoeft in de wereld niet zo te gaan als het gaat. We beloven geen hemel op aarde, maar als we nu eens al onze spullen zo maken dat ze ook weer afbreekbaar zijn en onze gebouwen min of meer zelfvoorzienend, of als we nu eens ophouden met China de les te lezen, als we eens gaan praten met Iran in plaats van te dreigen. Of als we nu eens slimme muskietennetten naar Afrika brengen, zodat de kinderen daar niet aan malaria sterven, dan zal je zien dat ze daar ook minder kinderen gaan krijgen. Want interessant genoeg werkt het niet zo dat je eerst moet zorgen dat de mensen minder kinderen krijgen, maar eerst dat de kinderen gezond blijven. Dat laatste zei econoom en adviseur van Ban Ki Moon Jeffrey Sachs gisteren in een zeer animerend gesprek met Joris Luyendijk in de reeks Wintergasten.
Hij kon, net als die cradle to cradle deskundigen, laten zien dat wat hij zei ook echt werkt. Hij kon ook kritische vragen over zijn beweringen heel goed aan, en cynisme pareerde hij eenvoudig met de bewering dat hij wel wist dat er veel corruptie, misdaad en schurkachtigheid in de wereld was. Maar dat is nog geen reden om aan te nemen dat nooit ergens iets goeds van kan komen.
Het was een boeiend gesprek, waaraan je ook maar weer eens zag dat het geweldig scheelt als de interviewer verwantschap voelt met en verstand heeft van de onderwerpen van de geïnterviewde.
Luyendijk was een uitstekende gesprekspartner, die eigen visies en ervaringen kon voorleggen aan Sachs en hem op die manier soms echt ontwapende en uitdaagde.

Het gesprek ging over hoe de wereld beter kan. Want dat kan. Dat horen we dus steeds weer, op overtuigende wijze en dan gaat het niet over allerlei dingen die niet mogen en wel moeten, maar over een verstandiger manier van onze omgang met elkaar en de planeet.

Dus we gaan niet wanhopen. De wereld kan beter. Onthoud: er is onderbouwd optimisme.” 

 

Tot zover Marjoleine de Vos, TV recensent van de NRC gisteravond over een uitzending eergisteravond, die hopelijk velen van jullie ook hebben gezien. Dit artikel was haar afscheid, of het einde van deze rubriek, dat zullen wij nog wel gaan merken.

Jeffrey Sachs zei nog veel meer en dit noteerde ik zelf: “We moeten bijvoorbeeld Darfur en Zimbabwe met overvloedig voedsel bombarderen, zodat de corrupte leiders het te weinige hulpvoedsel niet kunnen confisceren en voor zichzelf en hun huurlingen houden – en daarmee de macht. Nederland, cs moeten niet overwegen minder hulp te geven, maar andere landen en vooral de VS heel duidelijk aanspreken op de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en veel meer helpen. Alleen welvaart, dus gezondheid en scholing, kan stabilisatie van de bevolkingsgroei in arme landen bereiken en dat is het ultieme eigenbelang van onze nu nog rijke landen. “

Dit vind ik een prettige nadenker …. die paste mooi in deze verkenning. 

——————-

Een andere bouwsteen is De Tovenaarsleerling, een ballade, die Goethe schreef in Weimar in 1797.

Het verhaal begint met de oude tovenaar die zijn werkplaats verlaat. Hij laat zijn leerling achter met vervelende dagelijkse schoonmaakklusjes.

De leerling wordt al gauw moe van het telkens water halen, en betovert daarom een bezemsteel om het werk voor hem te doen. De leerling is echter nog niet voldoende volleerd en hij kan de bezemsteel niet in bedwang houden. Al gauw ligt de vloer helemaal onder het water. De leerling realiseert zich dat hij de bezem niet kan stoppen, omdat hij de toverspreuk daarvoor niet kent. Wanhopig splijt hij de bezem met een bijl in twee delen, maar elk van de stukken pakt weer een emmer en gaat door met water halen, vlugger nog dan eerst. Als alles verloren lijkt te gaan in een enorme vloedgolf, komt de oude tovenaar terug. Hij breekt de betovering en alles komt weer goed.

In de oude versies van het verhaal, wordt de tovenaar heel boos en verbant de leerling. In de versie van Goethe is de tovenaar geamuseerd door de les die de leerling heeft geleerd, dat met magie voorzichtig omgegaan moet worden. De leerling krijgt slechts een reprimande en is voor de rest van zijn leven wijzer.

Veel sprookjes hebben een psychologische achtergrond en behandelen de ontwikkeling van kind tot volwassene. De Tovenaarsleerling zou het groeiproces van een jongen verbeelden. De jongen moet zich  bevrijden van de macht van zijn vader of leraar. Er zijn dan ook varianten van het verhaal waarin de jongen de leraar uiteindelijk overwint en doodt.

Even terzijde: Deze ballade inspireerde de Franse componist Paul Dukas in 1897 om een symfonische versie te maken, getiteld L’Apprenti sorcier. Deze muziek en het verhaal inspireerden Walt Disney tot zijn film Fantasia van 1940, waarin Mickey Mouse de tovenaarsleerling speelt. Tot zover Wikipedia

 

Dit verhaal heb ik hier opgenomen, want de afgelopen paar jaar gebruik ik het om ondernemers, managers, politici en bestuurders een spiegel voor te houden. Tot omstreeks 1992 waren politici namelijk gewend aan hun politieke primaat, als eerste verantwoordelijk te zijn in de samenleving namens de burgers. Er werd wel gelobbied en beinvloed door “special interest groups”, maar er waren nog geen zogenaamde Business Councils van zogenaamde CEOs, die ook over de politiek de baas wilden spelen. Voor wie dat niet zo precies weet: een CEO is de voorzitter van een raad van bestuur, dus een manager in dienst van de eigenaren van een bedrijf. Een ondernemer is zijn eigen baas als eigenaar van een bedrijf en slechts zelden politiek en publiek zichtbaar, evenmin als grote aandeelhouders en private kapitaalverstrekkers dat zijn. Tijdens de wereldtop in Rio de Janeiro manifesteerde zich voor het eerst zo’n groep managers, die aan de regeringsleiders vertelden dat er eigenlijk minder en zeker geen extra wetgeving nodig was voor het realiseren van de in Rio afgesproken Duurzame Ontwikkeling. Mits dat vrijwillig kon en niet in een bureaucratisch keurslijf moest, dan zouden de grote bedrijven wel zorgen dat de grote uitdagingen werden opgelost voor de hele wereld.

Er kwam een geleidelijk proces op gang van overdracht van macht aan “de markt”, die de meeste politici wel gemakkelijk vonden en lieten gebeuren. Niet alleen David Korten waarschuwde medio jaren 90 al voor de grote risico’s in zijn boek “When corporations rule the world”, maar niemand verhinderde dat het proces van deregulering zich voltrok. Rond 2000 kon Noreena Hertz dan ook haar boek schrijven over “The Silent Takeover”, de machtsovername had plaatsgevonden. Maar bij de volgende VN top van 2002 in Johannesburg bleken de resultaten na 10 jaar toch wel erg mager en begonnen velen zich achter de oren te krabben. Voor zover ik me herinner waren er in 2006 in het Davos Business Forum al een paar CEOs, die enige bescheidenheid toonden en politici opriepen weer meer hun verantwoordelijkheid te nemen en leiding te gaan geven en in 2007 waren dat er veel meer.

Toen gaf de tovenaarsleerling – de CEOs – het toverstokje terug aan de tovenaar – de premiers. Helaas waren de laatsten daarop niet voorbereid en zoeken zij nog steeds naarstig naar een nieuwe formule – voor zover zij zich al van deze situatie bewust zijn. En dat zijn er zowel bij de CEOs als bij de PMs nog steeds niet veel en zeker niet genoeg.  Het bestuur van de wereld is daardoor in een permanente crisis, die helaas samenvalt en misschien wel de hoofdoorzaak is van de vele andere crises, waarmee wij hebben te kampen. Nu de grootste mislukte tovenaar ( sic ) zelf echter van het toneel verdwijnt en wordt opgevolgd door de meest charismatische en zeer intelligente politicus die Amerika in lange tijd heeft gezien, is er niet alleen weer hoop, maar juist hoop gevoed door het onderbouwde optimisme, zoals Marjoleine de Vos het zo treffend heeft genoemd.

——————–

Een volgende etappe in mijn verkenning is autoriteit.

Dit stond onlangs in de New York Times:

“Veertig jaar na Milgram zijn wij nog steeds bereid onschuldigen grote pijn te doen. In 1963 publiceerde Stanley Milgram, hoogleraar psychologie aan Yale, zijn beruchte experiment over gehoorzaamheid aan gezag. De conclusie was dat de meeste gewone mensen bereid zijn pijnlijke, zelfs gevaarlijke electrische schokken toe te dienen aan onschuldige mensen indien een man in een witte jas hen zegt dat te doen.

Milgram’s experiment had het – nu in alle psychologie handboeken bescheven – verbijsterende resultaat dat meer dan 80% van gewone mensen bereid is op instructie van een hen eerder niet bekende autoriteit veel pijn aan anderen toe te brengen door schokken van 150 volt – 65% ging zelfs door tot 450 volt. Nu heeft een onderzoeker dit experiment herhaald om vast te stellen of Amerikanen, na alles wat zij de afgelopen 45 jaar hebben geleerd, nog even bereid zijn pijn te doen uit blinde gehoorzaamheid. Sinds 1963 is er veel gebeurd en veranderd. De burgerrechten en anti-oorlogsbewegingen hebben Amerikanen geleerd vragen te stellen bij autoriteit – ook bij de overheid en het leger. Toch lijkt het erop dat gewone Amerikanen net zo blind gehoorzamen als 40 jaar geleden.

Milgram deed zijn onderzoek in de schaduw van de Holocaust. Het Eichman tribunaal liet de hele wereld zich afvragen hoe de Nazis zoveel gewone Duitsers hadden kunnen overhalen deel te nemen aan het vermoorden van onschuldigen. De vraag na deze resultaten is hoe we Holocaust, Srebrenica, Abu Graib en andere willekeurige wreedheid kunnen voorkomen. Een deel van het antwoord is volgens de onderzoekers zeker het onderwijzen van deze uitkomsten aan zoveel mogelijk mensen in de hoop dat zij dit niet zullen doen en niet zullen tolereren wanneer ze de situatie herkennen, zowel bij zichzelf als bij anderen.

Einde citaat. Een geïnformeerd mens telt voor twee. En hier ging het nog om individuele deelnemers en er was in de test geen sprake van de groepsdruk, die waarschijnlijk een grote rol speelt bij grootschalige morele ontsporingen.

 

Waar staan wij dan ? Iedereen die onze Rotary EHBO – de “4 stappen toets”, helaas beter bekend als four way test – toepast, haakt toch onmiddellijk af zou ik denken. Of kunnen wij de begrippen “fair and beneficial voor alle betrokkenen” zo boetseren dat een Rotarian kan meedoen met martelen ? Zou er een Rotarian achter een bureau in Washington of in Abu Graib of Guantanamo zelf hebben gediend of hebben kunnen dienen ? En zou hij dat in zijn club hebben besproken ?

 

Een goede aanleiding om dit gesprek hier met elkaar te voeren, kan zijn dat klokkenluiden in veel misstanden de enige manier is om grote maatschappelijke of ernstige persoonlijke schade te helpen voorkomen. Zulke reddingspogingen serieus te overwegen en indien enigszins mogelijk uit te voeren is een morele plicht van iedere burger en van ons als zelfverklaarde voortreffelijke professionals in het bijzonder.

 

Een paar namen om hen niet te vergeten, zoals velen maar al te graag zouden willen.

Ad Bos – bouwfraude, nu misschien eindelijk een schadevergoeding.

Fred Spijkers – onveilige defensie apparatuur.

Johan Damen – luidde in september 2006 de klok over het hoge sterftecijfer in het Nijmeegse hartcentrum Radboud.

Paul Schaap – falende veiligheid van nucleaire installaties in Petten

Over Fred Spijkers als voorbeeld iets meer:

Onderzoek van de Nationale Ombudsman bevestigde in 1997 dat Spijkers gelijk had. Defensie wist al sinds de jaren zeventig van de levensgevaarlijke ontwerpfout in het ontstekingsmechanisme van een landmijn. Spijkers moest daarover liegen om claims te voorkomen.

Joep van der Vliet van de faculteit rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam heeft de tegenwerking die Spijkers twintig jaar lang ondervond tot in detail onderzocht in “Rechtstaat zonder zelfkritisch en zelfreinigend vermogen“ – gepubliceerd in het blad Binnenlands Bestuur. De conclusie was helder: “Ministers, staatssecretarissen en hun ondergeschikten hebben Spijkers het leven gedurende 23 jaar onmogelijk gemaakt, omdat hij onrecht aan de kaak stelde.” Onder hen is een ex-staatssecretaris, die nu burgemeester is in Ede en hopelijk goed voor de burgers zorgt.

Het Laatste Nieuws beschikbaar op de VARA Klokkenluiders website op 25 december dateert van 5 september en luidt:
Klokkenluider Fred Spijkers gaat niet akkoord met het aanbod van het Ministerie van Defensie om zijn zaak af te handelen.

Vorige week deed het kabinet hem een sollicitatiecursus cadeau ….

Tot zover het klokkenluiden als laatste thema van deze verkenning. De thema’s waren:

- het onderbouwd optimisme van Jeffrey Sachs en Marjoleine de Vos,

- de Tovernaarsleerling en de stuurloze wereld en

- onze moeizame omgang met autoriteit en klokkenluiden.

————-

Albert Einstein had dit allemaal al voorzien toen hij zei: 

Twee dingen zijn oneindig: het universum en de menselijke domheid.

Hoewel…  van het universum weet ik dat niet helemaal zeker.

 

Afrondend: de NLP – neuro-linguistische programmering – theorie leert dat woorden het gedrag beinvloeden – dus woordkeuze is erg belangrijk. Daaraan denk ik ook bij de beste wensen voor het komende jaar zoals wij die allemaal ontvangen: … ik wens je een fantastische, rustgevende, verbindende, liefdevolle, gezonde, gelukkige, ouderwets gezellige en vooral natuurlijk heel duurzame tijd toe.

En op het Britse Channel 4 nog onverwachtere woorden :

De Iraanse president Ahmadinejad heeft de beste wensen ook voor zijn christelijke luisteraars. Hij stelt dat Christus, als hij nog zou leven, vermoedelijk aan de kant zou staan van degenen die zich verzetten tegen ‘intimiderende, slecht gehumeurde en expansionistische mogendheden’. Hij zou zeker ageren tegen de  ‘oorlogshitsers, bezetters, terroristen en boemannen van deze wereld’. Einde citaat, dat ook van Bush of Balkenende had kunnen komen.

————–

Tenslotte een literaire toegift over de financiele crisis.

Sommige dingen kunnen ook in andere talen goed en soms zelfs mooier worden gezegd, luister daarom naar deze verstandige Duitser en raad wanneer hij dit schreef.

Wenn die Börsenkurse fallen,

regt sich Kummer fast bei allen,

aber manche blühen auf:

Ihr Rezept heisst Leerverkauf.

Keck verhäkern diese Knaben

Dinge, die sie gar nicht haben,

treten selbst den Absturz los,

den sie brauchen – echt famos!

Leichter noch bei solchen Taten

tun sie sich mit Derivaten:

Wenn Papier den Wert frisiert,

wird die Wirkung potenziert.

Wenn in Folge Banken krachen,

haben Sparer nichts zu lachen,

und die Hypothek aufs Haus

heisst, Bewohner müssen raus.

Trifft’s hingegen grosse Banken,

kommt die ganze Welt ins Wanken -

auch die Spekulantenbrut

zittert jetzt um Hab und Gut!

Soll man das System gefährden?

Da muss eingeschritten werden:

Der Gewinn, der bleibt privat,

die Verluste kauft der Staat.

Dazu braucht der Staat Kredite,

und das bringt erneut Profite,

hat man doch in jenem Land

die Regierung in der Hand.

Für die Zechen dieser Frechen

hat der Kleine Mann zu blechen

und – das ist das Feine ja -

nicht nur in Amerika!

Und wenn Kurse wieder steigen,

fängt von vorne an der Reigen -

ist halt Umverteilung pur,

stets in eine Richtung nur.

Aber sollten sich die Massen

das mal nimmer bieten lassen,

ist der Ausweg längst bedacht:

Dann wird bisschen Krieg gemacht.

 

Het is geschreven door Kurt Tucholsky in 1930 in “Die Weltbühne”. Weinig nieuws van Wall Street en Beursplein 5 ….

 

De titel van de lezing is dus:

 

Onderbouw je optimisme en doe ermee wat je kunt.

Ondertitel:

Ken je zelf en dus je idealen,

zoek heel goed en je zult vinden,

want alles is eerder gebeurd en overdacht.

 

Dank voor jullie aandacht en een heel gelukkig 2009 gewenst.

 

Paul Metz

opmerkingen en verdere gesprekken hierover zijn mij heel welkom

in de club of per email metz@integer-consult.com